Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

zrodlo: wikipedia.orgSiedziba

Palais de la Cour de Justice

Boulevard Konrad Adenauer

Kirchberg

L-2925 Luksemburg

Tel: +352 4303 1

Faks: +352 4303 2600

Informacje

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej obejmuje Trybunał Sprawiedliwości, Sąd i sądy wyspecjalizowane. Zapewnia on poszanowanie prawa w wykładni i stosowaniu Traktatów (art. 19 TUE).

Trybunał Sprawiedliwości obraduje w izbach lub w składzie wielkiej izby, na warunkach ustanowionych w tym celu w Statucie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W przypadkach przewidzianych w Statucie Trybunał Sprawiedliwości może obradować również w pełnym składzie Trybunału (artykuł 251 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej).

Trybunał Sprawiedliwości jest wspomagany przez ośmiu rzeczników generalnych. Jeżeli Trybunał Sprawiedliwości tego zażąda, Rada, stanowiąc jednomyślnie, może zwiększyć liczbę rzeczników generalnych.

Zadaniem rzecznika generalnego jest publiczne przedstawianie, przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności, uzasadnionych opinii w sprawach, które zgodnie ze Statutem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wymagają jego zaangażowania (art. 252 TFUE).

Skład sędziowski, status sędziów

 

Jak już wspomniano, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej obejmuje Trybunał Sprawiedliwości, Sąd i sądy wyspecjalizowane. W skład Trybunału Sprawiedliwości wchodzi jeden sędzia z każdego Państwa Członkowskiego. Trybunał Sprawiedliwości jest wspomagany przez rzeczników generalnych. W skład Sądu wchodzi co najmniej jeden sędzia z każdego Państwa Członkowskiego.

Sędziowie i rzecznicy generalni Trybunału Sprawiedliwości oraz sędziowie Sądu są wybierani spośród osób o niekwestionowanej niezależności, spełniających warunki określone w artykułach 253 i 254 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Są oni mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy Państw Członkowskich na okres sześciu lat. Ustępujący sędziowie i rzecznicy generalni mogą być ponownie mianowani (art. 19 TUE).

 

Sędziowie i rzecznicy generalni Trybunału Sprawiedliwości są wybierani spośród osób o niekwestionowanej niezależności i mających kwalifikacje wymagane w ich państwach do zajmowania najwyższych stanowisk sądowych lub są prawnikami o uznanej kompetencji. Są oni mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy Państw Członkowskich na okres sześciu lat, po konsultacji z komitetem przewidzianym w artykule 255.

Co trzy lata następuje częściowe odnowienie składu sędziowskiego i składu rzeczników generalnych, na warunkach określonych w Statucie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sędziowie wybierają spośród siebie na okres trzech lat prezesa Trybunału Sprawiedliwości. Jego mandat jest odnawialny.

Ustępujący sędziowie i rzecznicy generalni mogą być mianowani ponownie.

Trybunał Sprawiedliwości mianuje swojego sekretarza i określa jego status.

Trybunał Sprawiedliwości ustanawia swój regulamin proceduralny. Wymaga on zatwierdzenia przez Radę (art. 253 TFUE).

Liczbę sędziów Sądu określa Statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Statut może przewidywać, że Sąd wspierany będzie przez rzeczników generalnych.

Członkowie Sądu są wybierani spośród osób o niekwestionowanej niezależności i mogących zajmować wysokie stanowiska sądowe. Są oni mianowani za wspólnym porozumieniem przez rządy Państw Członkowskich na okres sześciu lat, po konsultacji z komitetem przewidzianym w artykule 255. Co trzy lata następuje częściowa wymiana składu. Ustępujący członkowie mogą być mianowani ponownie.

Sędziowie wybierają spośród siebie na okres trzech lat prezesa Sądu. Jego mandat jest odnawialny.

Sąd mianuje swojego sekretarza i określa jego status.

Sąd ustanawia swój regulamin proceduralny w porozumieniu z Trybunałem Sprawiedliwości. Wymaga on zatwierdzenia przez Radę.

Z zastrzeżeniem odmiennych postanowień Statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, postanowienia Traktatów dotyczące Trybunału Sprawiedliwości stosują się do Sądu (art.254 TFUE).

Komitet

Ustanawia się komitet, którego zadaniem jest opiniowanie kandydatów do wykonywania funkcji sędziego i rzecznika generalnego w Trybunale Sprawiedliwości i Sądzie przed ich mianowaniem przez rządy Państw Członkowskich zgodnie z artykułami 253 i 254.

Komitet składa się z siedmiu osobistości wybranych spośród byłych członków Trybunału Sprawiedliwości i Sądu, członków krajowych sądów najwyższych i prawników o uznanej kompetencji, przy czym jedną z kandydatur proponuje Parlament Europejski. Rada przyjmuje decyzję ustanawiającą reguły funkcjonowania komitetu oraz decyzję mianującą jego członków. Rada stanowi na wniosek prezesa Trybunału Sprawiedliwości (art. 255 TFUE).

Trybunał Sprawiedliwości – właściwość

Zgodnie z artykułem 19 Traktatu o Unii Europejskiej, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzeka zgodnie z Traktatami: w zakresie skarg wniesionych przez Państwa Członkowskie, instytucje lub osoby fizyczne lub prawne; w trybie prejudycjalnym, na wniosek sądów Państw Członkowskich, w sprawie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje; w innych sprawach przewidzianych w Traktatach. Postaram się teraz omówić najważniejsze kompetencje Trybunału.

 

Sąd jest właściwy do rozpoznawania w skarg określonych w artykułach 263, 265, 268, 270 i 272 TFUE, z wyjątkiem skarg powierzonych sądowi wyspecjalizowanemu utworzonemu na mocy artykułu 257 i skarg zastrzeżonych na mocy Statutu dla Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Statut może przyznać Sądowi właściwość w innych kategoriach skarg.

Od orzeczeń wydanych przez Sąd na mocy niniejszego ustępu przysługuje, na warunkach i w zakresie określonym przez Statut, prawo odwołania się do Trybunału Sprawiedliwości, ograniczone do kwestii prawnych.

Sąd jest właściwy do rozpoznawania skarg wniesionych przeciwko orzeczeniom sądów wyspecjalizowanych.

Orzeczenia wydane przez Sąd na mocy niniejszego ustępu mogą zostać w drodze wyjątku, na warunkach i w zakresie określonym przez Statut, poddane kontroli Trybunału Sprawiedliwości, jeżeli zachodzi poważne ryzyko naruszenia jedności lub spójności prawa Unii.

Sąd jest właściwy do rozpoznawania pytań prejudycjalnych przedkładanych na mocy artykułu 267, w poszczególnych dziedzinach określonych w Statucie.

Jeżeli Sąd uzna, że sprawa wymaga orzeczenia co do zasad, które może mieć wpływ na jedność lub spójność prawa Unii, może on przekazać tę sprawę do rozpoznania Trybunałowi Sprawiedliwości.

Orzeczenia wydane przez Sąd w sprawach pytań prejudycjalnych mogą zostać w drodze wyjątku, na warunkach i w zakresie określonym przez Statut, poddane kontroli Trybunału Sprawiedliwości, jeżeli zachodzi poważne ryzyko naruszenia jedności lub spójności prawa Unii (art. 256 TFUE).

Kontrola legalności aktów Instytucji Europejskich

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej kontroluje legalność aktów ustawodawczych, aktów Rady, Komisji i Europejskiego Banku Centralnego, innych niż zalecenia i opinie, oraz aktów Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej zmierzających do wywarcia skutków prawnych wobec podmiotów trzecich. Kontroluje również legalność aktów organów lub jednostek organizacyjnych Unii, które zmierzają do wywarcia skutków prawnych wobec osób trzecich.

W tym celu Trybunał jest właściwy do orzekania w zakresie skarg wniesionych przez Państwo Członkowskie, Parlament Europejski, Radę lub Komisję, podnoszących zarzut braku kompetencji, naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, naruszenia Traktatów lub jakiejkolwiek reguły prawnej związanej z ich stosowaniem lub nadużycia władzy.

Trybunał jest właściwy, na tych samych warunkach, do orzekania w zakresie skarg wniesionych przez Trybunał Obrachunkowy, Europejski Bank Centralny i Komitet Regionów, zmierzających do zapewnienia ochrony ich prerogatyw.

Każda osoba fizyczna lub prawna może wnieść, na warunkach przewidzianych w akapitach pierwszym i drugim, skargę na akty, których jest adresatem lub które dotyczą jej bezpośrednio i indywidualnie oraz na akty regulacyjne, które dotyczą jej bezpośrednio i nie wymagają środków wykonawczych.

Akty tworzące organy i jednostki organizacyjne Unii mogą przewidywać wymogi i warunki szczególne dotyczące skarg wniesionych przez osoby fizyczne lub prawne na akty tych organów lub jednostek organizacyjnych zmierzające do wywarcia skutków prawnych wobec tych osób.PL C 83/162 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 30.3.2010

Skargi przewidziane w niniejszym artykule wnosi się w terminie dwóch miesięcy, stosownie do przypadku, od daty publikacji aktu lub jego notyfikowania skarżącemu lub, w razie ich braku, od daty powzięcia przez niego wiadomości o tym akcie (art. 263 TFUE).

Jeżeli skarga jest zasadna, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzeka o nieważności danego aktu.

Jednakże Trybunał wskazuje, jeśli uzna to za niezbędne, które skutki aktu, o którego nieważności orzekł, powinny być uważane za ostateczne (art. 264 TFUE).

Skarga na zaniechanie działań przez Instytucje

Jeśli Parlament Europejski, Rada Europejska, Rada, Komisja lub Europejski Bank Centralny, z naruszeniem Traktatów, zaniechają działania, Państwa Członkowskie i inne instytucje Unii mogą wnieść skargę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w celu stwierdzenia tego naruszenia. Niniejszy artykuł ma zastosowanie, na tych samych warunkach, do organów i jednostek organizacyjnych Unii, które zaniechają działania.

Skarga ta jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy dana instytucja, organ lub jednostka organizacyjna została uprzednio wezwana do działania. Jeśli w terminie dwóch miesięcy od tego wezwania instytucja, organ lub jednostka organizacyjna nie zajęła stanowiska, skarga może być wniesiona w ciągu następnych dwóch miesięcy.

Każda osoba fizyczna lub prawna może wnieść sprawę do Trybunału, na warunkach określonych w poprzednich akapitach, stawiając zarzut jednej z instytucji lub jednemu z organów lub jednej z jednostek organizacyjnych Unii, iż zaniechała wydania aktu skierowanego do niej, innego niż zalecenie lub opinia (art. 265 TFUE).

W przypadku orzeczenia o nieważności aktu przyjętego przez instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną lub stwierdzenia, iż zaniechanie przez nią działania jest sprzeczne z Traktatami, jest ona zobowiązana do podjęcia środków, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (art. 266 TFUE).

Skarga w sporach między Unią i jej pracownikami

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w każdym sporze między Unią i jej pracownikami, w granicach i na warunkach określonych w regulaminie pracowniczym urzędników Unii oraz warunkach zatrudnienia innych pracowników Unii (art. 270 TFUE).

Klauza arbitrażowa

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania na mocy klauzuli arbitrażowej umieszczonej w umowie prawa publicznego lub prywatnego, zawartej przez Unię lub w jej imieniu (art. 272 TFUE).

Pytania prejudycjalne

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym:

a) o wykładni Traktatów;

b) o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii;

W przypadku gdy pytanie z tym związane jest podniesione przed sądem jednego z Państw Członkowskich, sąd ten może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania.

W przypadku gdy takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do Trybunału.

Jeżeli takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym dotyczącej osoby pozbawionej wolności, Trybunał stanowi w jak najkrótszym terminie (art. 267 TFUE).

Kontrola legalności aktu Rady/Rady Europejskiej

Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania w sprawie legalności aktu przyjętego przez Radę Europejską lub Radę zgodnie z artykułem 7 Traktatu o Unii Europejskiej wyłącznie na wniosek Państwa Członkowskiego, którego dotyczy stwierdzenie Rady Europejskiej lub Rady, oraz wyłącznie w odniesieniu do przestrzegania postanowień czysto proceduralnych przewidzianych w tym artykule.

Wniosek taki musi być złożony w terminie miesiąca od daty tego stwierdzenia. Trybunał orzeka w terminie miesiąca od daty wniosku (art. 269TFUE).

Rozstrzyganie sporów

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania, w poniższych granicach, w sporach dotyczących:

a) wykonywania zobowiązań Państw Członkowskich, wynikających ze Statutu Europejskiego Banku Inwestycyjnego. W tym zakresie Rada Dyrektorów Banku ma uprawnienia przyznane Komisji przez artykuł 258;

b) środków przyjętych przez Radę Gubernatorów Europejskiego Banku Inwestycyjnego. W tym zakresie każde Państwo Członkowskie, Komisja i Rada Dyrektorów Banku mogą wnieść skargę na warunkach przewidzianych w artykule 263;

c) środków przyjętych przez Radę Dyrektorów Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Skargi na te środki mogą być wniesione, na warunkach określonych w artykule 263, tylko przez Państwa Członkowskie lub Komisję i jedynie w związku z naruszeniem procedur przewidzianych w artykule 19 ustępy 2 i 5–7 Statutu Banku;

d) wykonywania przez krajowe banki centralne zobowiązań wynikających z Traktatów i Statutu ESBC i EBC. W tym zakresie Rada Prezesów Europejskiego Banku Centralnego dysponuje wobec krajowych banków centralnych uprawnieniami przyznanymi Komisji wobec Państw Członkowskich przez artykuł 258. Jeśli Trybunał stwierdza, że krajowy bank centralny uchybił jednemu ze zobowiązań, które na nim ciążą na mocy Traktatów, bank ten jest zobowiązany podjąć środki, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału (art. 261 TFUE).

Spory między Państwami Członkowskimi

Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania w każdym sporze między Państwami Członkowskimi, związanym z przedmiotem Traktatów, jeśli spór ten jest mu przedłożony na mocy kompromisu (art. 273TFUE).

Statut Trybunału

Statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest określony w odrębnym protokole.

Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą zmienić postanowienia Statutu, z wyjątkiem postanowień tytułu I i artykułu 64 tego Statutu. Parlament Europejski i Rada stanowią na wniosek Trybunału Sprawiedliwości i po konsultacji z Komisją albo na wniosek Komisji i po konsultacji z Trybunałem Sprawiedliwości (art. 281 TFUE).

Ostatnie zmiany w statucie Trybunału

Przyjrzyjmy się ostatnio wprowadzonym zmianom w statucie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Pozwolę sobie przytoczyć Komunikat prasowy Trybunału nr 122/12 (ze strony curia.europa.eu), który zwięźle opisuje ostatnie zmiany dokonane w statucie:

„Ustanowienie nowego regulaminu postępowania przed Trybunałem, który wejdzie w życie z dniem 1 listopada 2012 r.1, służy przede wszystkim dostosowaniu do ewolucji w charakterze rozpatrywanych spraw. Pomimo kolejnych zmian regulaminu postępowania przed Trybunałem, jego struktura nie była modyfikowana w sposób zasadniczy od przyjęcia pierwszego tekstu regulaminu w dniu 4 marca 1953 r. Regulamin ten nadal odzwierciedla przewagę skarg bezpośrednich, w których stronami są najczęściej osoby fizyczne lub prawne albo państwa członkowskie z jednej strony oraz instytucje Unii Europejskiej z drugiej, podczas gdy w rzeczywistości – z wyjątkiem skarg o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i kilku szczególnych kategorii skarg o stwierdzenie nieważności – tego rodzaju sprawy znajdują się dzisiaj z reguły poza zakresem właściwości Trybunału. W 2012 r. to odesłania sądów krajowych w trybie prejudycjalnym stanowią liczbowo największą kategorię spraw wpływających do Trybunału2. Nowy regulamin postępowania ma na celu lepsze odzwierciedlenie tej rzeczywistości, w związku z czym tego rodzaju postępowaniom poświęcono osobny tytuł, zawierający uregulowania zarazem bardziej kompletne i bardziej precyzyjne zarówno dla podmiotów prawa, jak dla sądów krajowych.

Drugi główny cel przyjęcia nowego regulaminu związany jest z wolą kontynuowania prowadzonych już od wielu lat wysiłków służących zapewnieniu, w obliczu ciągłego wzrostu liczby spraw, możliwości ich rozstrzygania przez Trybunał w rozsądnym terminie3. Nowy regulamin postępowania wprowadza zatem szereg rozwiązań, które powinny umożliwiać szybkie i skuteczne rozpatrywanie spraw. Wśród tych rozwiązań należy wskazać w szczególności możliwość określenia przez Trybunał maksymalnej objętości składanych pism procesowych i uwag pisemnych lub uelastycznienie warunków orzekania przez Trybunał w drodze postanowienia z uzasadnieniem, zwłaszcza w sytuacji gdy pytanie skierowane przez sąd krajowy w trybie prejudycjalnym nie pozostawia żadnych racjonalnych wątpliwości.

Nowe zasady obejmują ponadto wiele modyfikacji dotyczących ustnego etapu postępowania. Trybunał nie będzie już bowiem, co do zasady, zobowiązany do przeprowadzenia rozprawy, jeżeli w świetle pism procesowych lub uwag pisemnych złożonych przez strony uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Powinno to pozwolić na szybsze rozstrzyganie spraw. Nowy regulamin postępowania przewiduje też możliwość wezwania stron, w razie przeprowadzenia rozprawy, do skoncentrowania wystąpień na określonej kwestii lub określonych kwestiach. Trybunał będzie miał też możliwość przeprowadzenia wspólnej rozprawy w kilku sprawach o podobnym charakterze dotyczących tej samej kwestii. Zrezygnowano natomiast ze sprawozdania na rozprawę, które generowało dodatkowe koszty i przedłużało czas rozpoznawania spraw.

Równolegle do wyżej wskazanych celów, nowy regulamin postępowania ma też za zadanie ułatwić zrozumienie obowiązujących zasad i praktyki. Wprowadzono więc ściślejszy podział między przepisami znajdującymi zastosowanie do wszystkich rodzajów postępowań a przepisami odnoszącymi się do poszczególnych procedur (jak odesłania prejudycjalne, skargi bezpośrednie i odwołania); wszystkie artykuły nowego regulaminu zostały też od nowa ponumerowane i zatytułowane, co ma ułatwiać odnalezienie właściwego przepisu. W dziedzinie odesłań prejudycjalnych należy wskazać przede wszystkim, że nowy regulamin postępowania zawiera przepis określający wymaganą zawartość wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a także przepis dotyczący utajnienia tożsamości, co powinno być pomocne dla sądów krajowych przy formułowaniu tych wniosków, przy poszanowaniu życia prywatnego stron w postępowaniu głównym. W odniesieniu do odwołań regulamin z 2012 r. precyzuje zasady normujące odwołania wzajemne, wnoszone w odpowiedzi na odwołanie główne. Odtąd tego rodzaju odwołania wnoszone będą w osobnym piśmie, co ułatwi następnie ich rozpoznawanie przez Trybunał.

Wreszcie nowy regulamin postępowania upraszcza obowiązujące zasady, uchylając przepisy przestarzałe lub niestosowane albo określając na nowo procedurę rozpatrywania niektórych rodzajów spraw. Można tu wskazać tytułem przykładu na uproszczenie zasad dotyczących interwencji państw członkowskich i instytucji Unii, zasadę wyznaczania na rok jednej z izb jako właściwej do sprawowania kontroli orzeczeń Sądu, albo uproszczenie procedury wydawania opinii, w której brać będzie udział tylko jeden rzecznik generalny (a nie wszyscy rzecznicy generalni w Trybunale, jak dotychczas).

Żadne z tych rozwiązań z osobna nie pozwoli prawdopodobnie na zmianę tendencji polegającej na wzroście liczby spraw i ich złożoności, a także wydłużania się czasu ich rozpatrywania. Trybunał jest jednak przekonany, że całość tych rozwiązań – które wchodzą w życie zaledwie kilka tygodni po przyjęciu zmian do protokołu w sprawie statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przewidujących powołanie wiceprezesa i poszerzenie składu wielkiej izby do piętnastu sędziów i które pozostają w zgodzie z decyzją Trybunału o utworzeniu od października 2012 r. nowej izby złożonej z pięciu sędziów i nowej izby złożonej z trzech sędziów – w sposób najpewniejszy pozwoli mu nadal pełnić jego misję, polegającą na zapewnieniu, w rozsądnych terminach, poszanowania prawa w wykładni i stosowaniu traktatów”.”